Meditatie

Uit Protestants Kerknieuws 8 november 2019

‘Wel dienstknechten, geen slaven!’

N.a.v. Exodus 20: 2; Deuteronomium 5: 15; Mattéüs 17: 26; Lucas 17: 7-10; 1 Timotheüs 2: 5-6
Afbeelding: Edward Poynter – De slaven van Israël in Egypte

Een poosje geleden hoorde ik deze uitspraak tijdens een vergadering van de werkgemeenschap van predikanten en kerkelijk werkers, op mijn andere werkplek in Dordrecht; ik werk daar als geestelijk verzorger in een verpleeghuis. Een collega zei het tegen iemand uit ons midden, om de bewuste persoon te waarschuwen niet te veel hooi op de vork te nemen. ‘De Heer heeft wel dienstknechten, maar geen slaven!’
Het bleef me bij en ik dacht er nog wat verder over na. Een waar woord. Het is inderdaad zo dat de Here zijn volk bevrijdde uit de slavernij. Hij zette hen vrij, vanuit het diensthuis in Egypte. Zijn volk werd geroepen om in vrijheid te leven in het beloofde land, overvloeiend van melk en honing. Veel aspecten van de wet die in de Thora beschreven worden, hebben als doel de vrijheid van de mens te waarborgen. Denk bijvoorbeeld aan de vrijsteden, het zwagerhuwelijk, het verbod op rente en het jubeljaar. De mens is niet gemaakt om slaaf te zijn.
Toch gebeurt het maar al te snel. Kijk maar naar de geschiedenis van de mensheid. De één maakt de ander tot slaaf en soms geven we onszelf een slavenjuk.
Om maar met dat laatste te beginnen; want daar heb je in ieder geval nog zelf invloed op. Respect en liefde voor jezelf. Daar schort het nogal eens aan. Te makkelijk gaan wij over tot zelfverloochening en doen wij onszelf te kort. Aangespoord door onze (al dan niet christelijke) opvoeding en geloofsleer kunnen we geneigd zijn te veel verantwoordelijkheden te dragen. Ik zie dat veel in het pastoraat en ik herken het ook bij mijzelf. Net als bij veel andere pastores overigens. Natuurlijk, het kruis opnemen hoort erbij en is onderdeel van ons geloof. Maar we hoeven ons heil gelukkig niet zelf te verwerven. Al te makkelijk is de balans in ons leven zoek en leven we voorbij aan onszelf en aan anderen. Dit overkomt ons op het terrein van werk, van het sociale leven, op financieel gebied.
We zijn als kinderen van God geroepen om vrij te zijn en niet om onszelf boven mate te belasten. Het vergt veel wijsheid en gebed om daar goed mee om te gaan.
Neveneffect van onze goede bedoelingen is ook dat we daarmee regelmatig te veel naar ons zelf toetrekken en daarmee mogelijk iets van het bord van een ander wegnemen. Niet zelden denken we namelijk heimelijk dat we het zelf heel goed kunnen en trekken we ook om deze reden de dingen naar ons toe.
Daarmee belast je jezelf te veel en voor een ander kan er te weinig overblijven. Ook dit zie ik veel in gemeenten gebeuren.
En dan nog een paar woorden over de belasting die we elkaar kunnen opleggen. Waarmee we elkaar tot slaaf maken. Hoe we dat doen? Denk maar aan alles wat de ander belast. Roddel, gebrek aan vertrouwen en respect, iemand niet zijn of haar plaats gunnen, te veel van iemand vragen.
Ik noem het pas als tweede en ik zeg er maar een paar woorden over, want we hebben hier zelf immers niet zo’n invloed op.
Tenminste, als het je overkomt… Wel natuurlijk, als je de last aan een ander oplegt.

Tot slot nog een klein excurs over de vertalingen en hoe het thema slaaf of dienstknecht daarin voorkomt. We zien in de Nieuwe Bijbel Vertaling regelmatig (bijvoorbeeld in Efeze 6: 6 en 1 Korinthiërs 7: 22) beschreven staan dat we als gelovige slaaf van Christus zijn. Dit is geen juiste vertaling van het Griekse woord ‘doulos’, wat zowel slaaf als dienstknecht kan betekenen. In de laatstgenoemde tekst wordt zelfs beweerd dat een slaaf tegelijkertijd een vrijgelatene is. Dit is een tegenstrijdigheid en het gebruik van de aanduiding ‘slaaf van Christus’ past niet bij het evangelie waarin de mens juist in de vrijheid wordt gesteld. Eigenlijk geeft alleen de oude Statenvertaling uit 1637 consequent juist aan dat we dienstknechten van Christus zijn.

Ds. Dick Eric van Dorsten, geestelijk verzorger Groene Hart Ziekenhuis